Uluru: “Do not climb”?

“Jullie mogen foto’s maken van de rotstekeningen hier, maar zet die witte tak in het midden er maar niet op. Die is er jaren geleden met huisverf op geschilderd door een tourgids. Gidsen waren idioten vroeger.” Onze gids Cooper representeert een generatie tourguides die zich meer bewust is van de culturele en religieuze waarde van Uluru voor aboriginals. En hun doel is om dit over te brengen op de toeristen die massaal naar ‘the red centre’ komen om het Australische icoon te bekijken.

Cooper is waarschijnlijk nog meer gedreven in het bereiken van dit doel dan de gemiddelde gids. Hij werkte een tijdje in een aboriginalgemeenschap en maakte daar goede vrienden. Vrienden die hij beloofde niet de woorden ‘aboriginal’ of ‘abo’ te gebruiken vanwege het vaak negatieve gebruik. In de verhalen die hij ons vertelt, spreekt hij daarom van ‘indigenous people’ of noemt hij de specifieke stamnaam.

De stam die van oudsher rondom Uluru woonde, noemt zichzelf de Anangu. Lange tijd hadden de Anangu de inmiddels welbekende rode steen in het midden van Australië voor zichzelf. Uluru vormde een belangrijk cultureel en spiritueel centrum voor de gemeenschap. Hier hielden de Anangu spirituele ceremonies, jaagden ze, kregen jongeren les, kookten de vrouwen en speelden de kinderen. Totdat de blanken langskwamen.

Uluru en de bijbel

Uluru stond onder toeristen niet altijd bekend als Uluru. Sommige lezers zullen eerder een belletje horen rinkelen bij de naam Ayers Rock, vernoemd naar een politicus door ene William Gosse, die de rots in 1873 als eerste Europese verkenner spotte. Het zou nog tot de jaren 30 van de twintigste eeuw duren voordat de eerste toeristen zich in dit deel van Australië waagden. Vanaf de jaren vijftig was het hek van de dam en trokken busladingen vol toeristen richting Ayers Rock. En het bleef niet bij kijken: velen wilden de zware, en bij slechte weersomstandigheden zelfs gevaarlijke, tocht naar boven maken. Ten minste 35 van hen moesten dit met de dood bekopen, ondanks de ketting die sinds 1964 als houvast langs het pad hangt.

Uiteraard gebeurde dit alles zonder enige vorm van overleg met de Anangu. Pas in 1985 kregen zij na veel getouwtrek officieel eigenaarschap over het gebied, waarbinnen ook de minder bekende – maar misschien nog wel adembenemendere – rotsformatie Kata Tjuta valt. Sindsdien managen de locale aboriginals en national park rangers het Uluru-Kata Tjuta national park gezamenlijk. Het pad naar de top werd ondanks de wensen van de Anangu echter niet gesloten, uit angst dat de toeristen dan geen reden meer zagen om de lange reis naar het park te maken.

Als het weer het toelaat en er geen ceremoniële activiteiten van de Anangu plaatsvinden, is het dus nog steeds mogelijk om Uluru te trotseren. Het is echter niet meer zo vanzelfsprekend als het een halve eeuw geleden was. Velen zijn het er inmiddels over eens dat het niet van respect voor de aboriginalcultuur getuigt. Cooper is zichtbaar opgelucht als blijkt dat niemand van onze groep van plan is om Uluru te beklimmen. Hij legt uit waarom het voor de Anangu zo pijnlijk is om toeristen de rots op te zien gaan: “In elke scheur, inham en uitstulping van Uluru zit een verhaal dat te maken heeft met de voorouders die de wereld om ons heen hebben gecreërd. De rots beklimmen is voor de Anangu net zo denigrerend als het voor een christen zou zijn als ik een bijbel als opstapje voor onze bus zou neerleggen.”

De klauw in de  wand

Veel van de verhalen zijn voor de Anangu van groot spiritueel belang en zijn geheim voor buitenstaanders. Zelfs binnen hun gemeenschap is onderscheid tussen verhalen die alleen de vrouwen kennen en van generatie op generatie op elkaar overdragen, en de verhalen die alleen de mannen mogen kennen. De bijbehorende gedeelten van Uluru zijn verboden terrein voor de andere sekse.

Tourgids Cooper voor de klauw van de Spirit Dingo

 

Gelukkig voor ons is een aantal verhalen wel openbaar en blijkt Cooper een goede verhalenverteller. Tijdens een wandeling langs Uluru wijst hij ons onder andere op een beschut gedeelte waar de vorm van een grote klauw in de rotswand te zien is. Deze klauwvormige plek is volgens de Anangu-overlevering geen toeval, maar een tastbaar overblijfsel van een van de gebeurtenissen van hun voorouderen. Kort door de bocht gezegd: Op een dag ging een groep mannelijke voorouders genaamd de Mala de rots op voor een initiatie-ceremonie, via de route die de klimgrage toerist nu ook bewandelt. De ceremonie werd verstoord door een andere groep, de Wintalyka, die hen uitnodigde om naar hun ceremoniefeest te komen. Aangezien het de Mala niet toegestaan was om een begonnen initiatieritueel halverwege te staken, werd de uitnodiging genegeerd. Hiermee beledigden zij de Wintalyka, die uit woede een grote, kwaadaardige ‘spirit dingo’ naar Uluru stuurde. Deze dingo viel het kamp van de vrouwen en kinderen onderaan de rots aan, die in paniek richting de Mala-mannen renden en daarmee de ceremonie verstoorden. De Anangu geloven dat allerlei vormen in de rots herinneren aan deze gebeurtenis. Niet alleen de klauw van de Dingo is te zien: ook de aangevallen vrouwen en de jongens wiens initiatie niet ceremonieel voltooid kon worden, zijn getransformeerd tot steen.

Rouwen om slachtoffers

Het feit dat Uluru voor aboriginals een heilige plek is, is niet de enige reden dat zij bezoekers liever niet naar boven zien klimmen. Een van de verantwoordelijkheden van de traditionele eigenaren (de ‘Nguraritja’) van het land is om bezoekers te beschermen. Ongelukken die ontstaan door het beklimmen van Uluru doen daarom pijn: “(…) each time a visitor is seriously or fatally injured at Uluru, Nguraritja share in the grieving process. It is this ‘duty of care’ (…) that is the basis of Nguraritja’s stress and grieving for those injured.” (Uit het managementplan van Uluru-Kata Tjuta National Park)

Australiërs en Japanner

Het percentage bezoekers dat Uluru beklimt is de afgelopen decennia al gigantisch gedaald: terwijl in 1990 nog ongeveer 95 procent de barre tocht naar boven maakte, was dat in 2000 al gezakt naar 65 procent. Tegenwoordig staat de teller rond de 35 procent. De huidige klimmers zijn voor het overgrote deel in te delen in twee groepen: Australiërs en Japanners. Onder Australiërs heeft het cultureel besef omtrent Uluru lange tijd op een extreem laag pitje gestaan. En als dat besef er al was, redeneerden velen dat het ook hún rots was en dat ze dus recht hadden om erop te klimmen. Meerdere mensen van rond mijn leeftijd heb ik horen vertellen dat het tijdens hun schoolreisje naar centraal Australië niet meer dan normaal was om Uluru te beklimmen. Daar dacht niemand destijds uitgebreid bij na. De Australiërs die ik sprak voegden daar overigens aan toe dat ze het nu niet meer zouden doen. Wat betreft de tweede groep van fervent klimmers: Japanners hebben simpelweg geen idee van de culturele en spirituele betekenis van Uluru. Niemand vertelt hen hierover, zeker niet de eveneens onwetende Japanse tourgids waarmee ze meestal naar Uluru komen.

En dus is het nog niet zover dat er zó weinig mensen Uluru beklimmen, dat het voor de overheid overtuigend genoeg is om de route in zijn permanent te sluiten. In het managementplan staat dat dit gebeurt als minder dan 20 procent van de toeristen Uluru beklimt. Of als er voldoende alternatieve ‘visitor experiences’ zijn ontwikkeld in het nationaal park. Dit laatste is een lastig punt, omdat de Anangu volgens Cooper hebben aangegeven pas activiteiten mee te willen organiseren als de klimroute permanent gesloten is. En dus moet het percentage klimmers onder die cruciale 20 procent zakken voordat bezoekers meer over aboriginalcultuur kunnen leren van de locale aboriginals zelf.  Stel je voor dat je met Uluru op de achtergrond workshops als speerwerpen of voedsel zoeken kunt volgen. Persoonlijk lijkt me dat een stuk waardevoller dan na een vermoeiende klim beseffen dat een van de meest interessante uitzichten in de omgeving onder je voeten ligt. En doe je het voor de kick van de klim, dan zijn er in Australië gelukkig meer dan genoeg andere rotsen, bergen en heuvels te vinden.

Niet douchen, wel schreeuwen

Herwonnen respect of niet, een cultureel misverstand zit in een klein hoekje. Ik ben vast niet de enige die zich in Alice Springs afvroeg waarom de aboriginalvrouwen op straat zo naar elkaar schreeuwden terwijl ik langsliep, of me bedacht dat de passagiers om me heen zich best even hadden mogen douchen voordat ze de bus instapten. Beide ‘eigenaardigheden’ blijken echter te verklaren. Het eerste komt voort uit het klimaat waarin de Anangu leven. Rondom Uluru en Alice Springs is het het grootste deel van het jaar namelijk gigantisch heet. Cooper: “En als je dan in die hitte onder een boom in de schaduw zit, dan ga je toch niet naar elkaar toe lopen als je iets wilt zeggen? Dat roep je naar elkaar. Dus nee, schreeuwen betekent niet automatisch dat mensen ruzie met elkaar hebben. Het verschil met ruzie merk je snel genoeg: dan hoor je Engelse scheldwoorden tussen het geschreeuw door.”

Ook het feit dat de aboriginals niet zo’n belang hechten aan een douche is cultureel verklaarbaar volgens Cooper. Het land om hen heen is altijd enorm belangrijk voor hen geweest. Aboriginals willen de natuur zo min mogelijk belasten. Van oudsher wassen zij zich niet, omdat ze daarmee de meren en rivieren vervuilen. En al het water dat in het woestijngebied van Centraal Australië te vinden is, is hard nodig als drinkwater, zowel voor henzelf als de dieren waar zij voor voedsel op jagen. Toen ik Cooper dit hoorde uitleggen, dacht ik aan een uitspraak uit het boek ‘The Songlines’ van Bruce Chatwin: “The whites are forever changing the world to fit their doubtful vision of the future. The Aboriginals put all their mental energies into keeping the world the way it is.”

Dit verhaal is één van de blogs die ik schreef tijdens mijn rondreis door Australië. Alle verhalen die mijn vriend en ik schreven staan verzameld op ons reisblog neeronder.wordpress.com

Ook erg de moeite van een bezoek waard: Kata Tjuta.
Advertenties

2 thoughts on “Uluru: “Do not climb”?

  1. Want dat had je zelf niet helemaal meegekregen toen je er was? 🙂 Ik moet trouwens toegeven dat ik thuis ook nog een klein beetje extra research heb gedaan om de feiten op een rijtje te krijgen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s